با احترم به هیات موئسس گرامی ، تاپایان این ترم عملکرد انجمن علمی شیلات را اینگونه اعلام می کنیم :
1. برگزاری سمینار تاریخچه و نقش آبزیان در تامین نیازهای غذایی انسان با حضور دکتر حسین عمادی در هفته پژوهش
2. گرد آوری و توزیع مجموعه سوالات کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی
3. توزیع اشتراک نامه های مجله های تخصصی آبزیان و آبزی پرور
4. راه اندازی آرشیو فیلم ها و نرم افزارهای آموزشی تخصصی رشته شیلات
5. اعلام آمادگی به کلیه اساتید دانشکده جهت برگزاری سمینارهای مربوط به طرحهای پژوهشی خود
6. اطلاع رسانی به کلیه اساتید دانشکده جهت همکاری با جهاد کشاورزی
7. برپایی غرفه انجمن علمی شیلات در نمایشگاه هفته پژوهش
و انتخاب انجمن علمی شیلات به عنوان برترین پژوهشگران و انجمن با تجلیل از خانم مهندس سلیمانی به عنوان دبیر انجمن از جانب معاونت پژوهشی واحد
لازم به ذکر است قسمت اعظم از فعالیت های ما در حال تنظیم و ارسال جهت تصویب کمیسیون مرکزی می باشد.
موفقیت شما را در امتحانات پایان ترم آرزو مندیم
ریشه کلمه آزولا یونانی است به معنی «در خشکی مردن». وجه تسمیه آن هم شاید به خاطر محل زندگی این گیاه باشد چرا که آزولا وابسته به آب است و به طور کلی مرطوب پسند. این گیاه در همزیستی با جلبکی سبز- آبی به نام آنابینا توانایی جذب ازت مولکولی هوا را پیدا می کند. زادگاه اولیه این سرخس، آمریکای شمالی است . آزولا نوعی سرخس است با برگهای کوچک به رنگ سبز تیره تا قرمز قهوهای. طول این گیاه نهایتا به ۵/۲ سانتی متر میرسد. این گیاه برای اولین بار در سال ۱۸۷۳ میلادی شناسایی شد و تاکنون هفت گونه از این گیاه در جهان به ثبت رسیده است. آزولا در همزیستی با جلبک سبز، آبی قابلیت جذب نیتروژن هوا را به دست میآوردکه وظیفه تامین مواد غذایی جلبک به عهده آزولا است و جلبک نیز در مقابل ازت مورد نیاز آزولا را فراهم میکند. آزولا در شرایط مناسب روزانه میتواند ۲ تا ۴ کیلوگرم ازت به هر هکتار مزرعه ارایه کند که معادل ۱۰ تا ۲۰ کیلوگرم سولفات آمونیوم است
امروزه دردنیا به سرخس آزولا به چشم یک علف هرز نگریسته نمی شود، بلکه آن را یک گیاه مفید و منبع غذایی به حساب می آورند جالب است بدانید که یکی از دلایل شکست آمریکا در ویتنام کشت آزولا در مزارع برنج ویتنام بود. چون این گیاه با رشد سریع خود هم غذای مردم ویتنام را فراهم می آورد، هم غذای دام و طیور آنها را....
آزولا گیاه سرشار از پروتئین بوده و بتاکاروتن آن از هویج بیشتر است.
● آزولا درایران
جلبک آزولا یکی از گونه های گیاهی وارداتی است که در دهه اخیر تمام و یا اکثر مردابها و شالیزارها و برکه های شمالی را به سلطه خود در آورده است . در مدت زمان بسیار کمی از طریق کانالهای آبیاری، رودخانهها، گسترش پیدا میکند. به طوریکه یک توده کوچک آزولا در عرض ۳ روز به دو برابر افزایش پیدا میکند .
حتماً کسانی که در تابستان به شمال ایران مسافرت نموده اند وسری به این مناطق زده اند فرشی زیبایی را مشاهده می کنند سبزرنگ که اکوسیستم شمال را تحت اثرسوءقرارداده است . آزولادراواخر سال ۱۳۶۳متناسب سازگاری با مناطق شالیکاری باهدف تولید کود ازته به صورت طبیعی برای مناطق برنج خیز از کشور فیلیپین وارد ایران شده است.اما پس از مدت کوتاهی همه متوجه مشکلی بزرگتر شدند که گریبان این مناطق را گرفته. این سرخس، ظرف مدتی کوتاه از طریق کانال های آبیاری و رودخانه در محدوده ای وسیع پراکنده شده و به تمام آب های سطحی شمال کشور به خصوص گیلان ، مازندران وگلستان راه پیدا کرد. این گیاه با برگ های ریز و رشدسریع، سطح آبها را می پوشاند و مانع رسیدن نور خورشید و اکسیژن به درون آب می شود. علاوه بر این با مصرف اکسیژن و مواد غذایی و بالا بردن اسیدیته آب، این زیستگاه ها را تضعیف کرده تا جایی که رفته رفته تنوع گیاهی و جانوری زیستگاه به نابودی کشیده می شود.وبه خاطرنداشتن دشمن طبیعی و شرایط خوب زیستی به یک گیاه مهاجم و مرگآور تبدیل شد.جلبک آزولا دارای خصوصیاتی منحصر بفرد بوده ، بطوریکه توانائی سازگاری آن با محیط بسیار اعجاب آور است و براحتی و با سرعت زیاد با هر محیطی مانوس میشود. ریشه های آویزان و معلق در آب این گیاه ، براحتی این امکان را بآن میدهد که تغییر مکان داده و با جریان آب بسهولت جابجا گردد و یکی از علل پراکندگی سریع آن نیز همین موضوع است آزولا ، بمجرد ثابت شدن در یک مکان ، شروع به تکثیر میکند و ظرف مدت کوتاهی ، تمام سطح آب را می پوشاند، بطوریکه هیچ روزنه ای برای ورود نور خورشید به درون آب، وجود نخواهد داشت. ریشه های معلق جلبک ، تمام و یا اکثر املاح آب را جذب و صرف رشد و تکثیر خود میکند. طبیعی است ، وقتی نور بدرون آب نفوذ نکند و مواد مغذی هم که نباشد(یا کم باشد )دیگر از رشد گیاهان آبزی دیگر و همچنین دیگر آبزیان مثل فیتوپلانگتونها و... خبری نیست . با توقف و یا کند شدن رشد این آبزیان مفید ، در داخل آب اکسیژن تولید نخواهد شد و بهمین دلیل جانوران آبزی مثل ماهیها و موجودات ذره بینی قادر به رشد و تکثیر نبوده و سیر نابودی را در پیش میگیرند. در عوض سیستمهای غیر هوازی شروع به فعالیت کرده و مرداب یا برکه را تدریجا به سیاهچاله های بد بو و غیر قابل زیست ، تبدیل میکند.از آنطرف هم موقعی که مردابها خالی از موجودات آبزی گردند، دیگر مکان مناسبی برای پرندگان مهاجر نخواهد بود . با این وصف ، بهمین سادگی اکوسیستم منظم چندین هزار ساله موجود بهم ریخته و رو به نابودی خواهد رفت و ما هم در حال نظاره و تماشا نشسته ایم. این جلبک در شالیزارها هم بعنوان یک رقیب جدی برنج در استفاده از املاح معدنی و مواد مغذی آب ، قرار گرفته و از رشد مناسب برنج جلوگیری کرده و قطعاً در صورت صحت این امر ، هزینه کشت برنج را بخاطر استفاده بیشتری که باید از کود شیمیائی بشود، بالا میبرد. علاوه بر آنکه روند افزایشی استفاده از کود شیمیائی در طولانی مدت هزینه های سرمایه ای فوق العاده ای را بر مهمترین منبع حیات بشر یعنی خاک ، تحمیل میکند که اصلا جبران پذیر نمیباشد. کارشناسان شیلات معتقدند رشد شناور و سرطانی آزولا در سطح تالابها مردابها وشالیزارهای شمال باعث شده است تا اکثر گیاهان بومی منطقه به دلیل خفگی نابود شوند و نفس زندگی این اکوسیستم چندین هزار ساله به شماره افتد. هر چه هست آزولا زیستگاههای آبی شمال کشور به خصوص گیلان ومازندران را شدیدا تحت فشار قرارداده است و اگر روند رشد این گیاه به همین صورت ادامه یابد معلوم نیست بر سر این اکوسیستم منحصر به فرد جهانی چه خواهد آمد. و اینگونه شد که آزولا در مدت زمانی اندک پوشش یکپارچه و در هم تنیدهای را روی منابع آبی شمال کشور گستراند.
منبع : سایت آفتاب
گامبوزيا يا Gambusia نام يکي از جنسهاي ماهيان آب شيرين است که در راسته کپور ماهيان دندان دار و خانواده Poeciliidae رده بندي مي شود . از لحاظ وازه شناسي ، کلمه گامبوزيا از واژه کوبايي Gambusino گرفته شده که به معني " هيچ " ( Nothing ) يا چيز بي ارزش است .
اين ماهي که با ساده انگاري ناشي از غرور " انسان بخرد " ، بي ارزش خوانده مي شد و به چشم نمي آمد ؛ در زمانهاي خاص جان انسان را از مرگ نجات داده است . فيزيولوژي تغذيه اي اين ماهي و دهان فوقاني آن باعث گشته که بتواند از حشرات و به ويژه لارو آنها تغذيه کند . همين ماهي گامبوزيا جهت مبارزه با پشه مالاريا به ايران نيز منتقل شد و هم اکنون به عنوان گونه اي غير بومي در بيشتر بوم سازگانهاي آبي کشورمان زيست کرده و رقيب غذايي بسياري از گونه هاي بومي مي باشد .
در اين نوشته قصد ندارم که به شرح ويژگيهاي زيستي يا شرايط نگهداري اين ماهي در آبزي دان بپردازم و حتي قصد ندارم که بگويم هنوز به درستي نمي دانيم که آيا گونه اي که در ايران وجود دارد G affinis. است يا G.holbrooki ، و اينکه آيا اصولا اين دو گونه دو گونه جدا از همند يا يکي زير گونه ديگري است ؟ بلکه مي خواهم در مورد خطر نابودي گامبوزيا ها در جهان سخن بگويم .
جالب است بدانيم که هم اکنون دست کم 43 گونه در جنس گامبوزيا دسته بندي مي شوند و از لحاظ تعداد گونه ، اين جنس ، جنس پر گونه اي است . گامبوزا ها معمولا به عنوان ماهيان هرز در نقاط مختلف جهان شناخته مي شوند . رقابت غذايي و حتي تناسلي با گونه هاي بومي در بسياري نقاط جهان باعث نابودي و تحت فشار قرار گرفتن ماهيان آندميک يک منطقه مي شود . از سوي ديگر گامبوزيا ها در خوردن تخم ساير ماهيان نيز حريص بوده و با اين عمل ممکن است نسل آنها را به خطر بيندازند . سادگي شکل و رنگين نبودن آنها باعث شده که حتي با توجه به شباهت بسيار اين ماهيان با ماهي گوپي ، نتوان از آنها به عنوان ماهيان آبزي داني سود جست . ماهيي که زماني به عنوان عامل محدود کننده بيماريهاي ناشي از پشه ها شناخته مي شد ، پس از مدتي آفت مزارع پرورش ماهي و زيستگاه هاي طبيعي ناميده شد اما واقعيت چيست ؟
واقعيت اين است که ماهيان جنس گامبوزيا که برخي از آنها پشه ماهي يا ماهي پشه خوار نيز ناميده مي شوند ، داراي مرز ها و عوامل محدود کننده اکولوژيک خود بودند و اگر به پراکنش اين ماهي در صد و پنجاه سال گذشته نظر کنيم متوجه مي شويم که بالاخره جاهايي در اين کره آبي قابل تصور بود که گامبوزيا در آنجا سکني نداشته باشد . اگر بخواهم بي پرده سخن بگويم ، حقيقت اين است که ما باعث معرفي و گسترش عمدي اين ماهي در پيکره هاي آبي جهان شديم . اينکه به راستي کدام يک بر کدام برتري دارد ؛ اينکه انسانها از مالاريا بميرند يا اينکه برخي گونه هاي بومي در اثر تهاجم گامبوزيا دچار تنگناي ژنتيکي شوند بحثي است که جاي آن در اين نوشته کوتاه نيست اما روي ديگر سکه _ که متاسفانه روي سوم سکه است _ در اين است که همين ماهيان کوچک که زماني به ياري انساني که در منجلاب بيماريها و آلودن محيط زيست با سمومي همچون د.د.ت دست و پا ميزد شتافتند و بعدها با بي وفايي اين موجود دو پا مواجه شدند و لقب نا خوشايند " ماهي هرز " و " ماهي آفت ، Pest " به آنها اعطا شد ، اکنون با خطر انقراض دست و پنجه نرم مي کنند . با ور نمي کنيد ؟ پس ادامه مطلب را بخوانيد :
از 43 گونه گامبوزيايي که اکنون مي شناسيم و بر اساس تحقيقاتي که صورت گرفته ، هفت گونه از گامبوزيا ها در ليست سرخ IUCN در گروه ماهيان " آسيب پذير ، Vunarable " دسته بندي شده اند .
همچنين اطلاعاتمان در مورد دو گونه از گامبوزيا ها محدود است اما تصور مي شود که آنها نيز در گروه آسيب پذير طبقه بندي شوند .
يک گونه از گامبوزيا ها در گروه ماهياني که خطر نابودي آنها را تهديد مي کند اما هنوز ميزان اين خطر جدي نشده و مي توان با اقدامات حفاظتي از نابودي آنها جلوگيري نمود ، دسته بندي شده است .
يک گونه از اين ماهيان نيز با نام گامبوزياي دهان گشاد با نام علمي Gambusia eurystoma در گروه ماهيان شديدا در خطر نابودي (Critically Endangered ) دسته بندي شده است .
و بدبختانه دو گونه از ماهيان اين جنس با نامهاي Gambusia georgei و Gambusia amistadensis در گروه ماهيان " منقرض شده ، Extinct " جاي گرفته اند و وقتي به پايگاه اينترنتي IUCN سري بزنيد و معني اصطلاح " منقرض شده " را جستجو کنيد ، با اين تعريف مواجه مي شويد : يک واحد طبقه بندي از حيوانات را زماني منقرض شده مي نامند که هيچ ترديد مستندي مبني بر اينکه آخرين فرد از آن گروه جان سپرده است ، باقي نمانده باشد .
گمان مي کنم شرط مهمان نوازي اين نبود که مهمان را منقرض کنيم !
تصوير ماهی نر از گونه منقرض شده Gambusia amistadensis
http://gwsphotos.com/images/1651.jpg
نويسنده : فربد امامي ، کارشناس ارشد شيلات
Shilat_iran@yahoo.com
